حجامت در لغت در زبان فارسي به مداوا ترجمه شده است و در زبان عربي به معني ايجاد انبساط گفته شده است كه معادل بادكش است.

در اصطلاح حجامت يك روش خونگيري با ليوان مخصوص كه با ايجاد مكش در مواضعي خاص از بدن و سپس ايجاد خراش سطحي و خونگيري از آن موضع، در پيشگيري و درمان بيماري ها مورد استفاده قرار مي گيرد . زمانيكه بادكش به تنهايي ايجاد شود ، حجامت گرم و خشك (Dry Cupping) ناميده مي شود و زمانيكه بعد از ايجاد بادكش بوسيله ايجاد خراش سطحي و بادكش مجدد خون گرفته شود حجامت تر يا مع الشرط (Wet Cupping),(scarification),(Blood Letting)  ناميده مي شود.

مقدار خون گرفته شده در حجامت:

در حجامت بعد از ايجاد خراش سطحي بر روي اپيدرم و درم طي سه الي پنج مرحله بادكش كه به مدت 20 دقيقه طول ميكشد حدود 5 الي 50 سي سي خون گرفته ميشود.در برخي افراد بعد از دو مرحله بادكش خون گيري بطور طبيعي قطع ميشود. در اينگونه افراد نيازي به خراش مكرر براي خون گيري نيست.

   سابقه تاريخي حجامت و جايگاه آن در جهان:

حجامت در تاریخ طب سنتی مشرق زمین دارای سابقه ای بیش از پنج هزار سال است و شاید قدیمیترین سند در خصوص حجامت ، مربوط به 3300 سال قبل از میلاد در مقدونیه است.

در کتب مکتب آیورودای هند نیز که سابقه ای بیش از پنج هزار سال دارد از روشی برای درمان بیماری های خونی نام برده شده است که شباهت زیادی به حجامت دارد.

چینی ها نیز از حدود دو هزار سال قبل از میلاد مسیح از انواع حجامت تر و خشک به همراه طب سوزنی در درمان بیماران بهره می جسته اند و هم اکنون نیز بسیاری از لوازم و تجهیزات مدرن حجامت توسط چینی ها ساخته می شود.

به دستور ادریس پیامبر در تصویری روی سردرب اهرام ثلاثه مصر حجامت معرفی گردیده و تاکنون باقی است. در آثار باستاني به دست آمده از مصر باستان تصاوير متعددي از لوازم بادكش و حجامت ديده مي شود كه در كنار ساير وسايل پزشكي و جراحي آن زنان قرار گرفته است.

«ساشرتا» یکی از دانشمندان بزرگ هندی که او را پایه گذار جراحی پلاستیک در 2000 سال قبل می دانند از حجامت به عنوان یکی از روش های درمانی بیماری هیا خونی نام برده است.

«بقراط» پزشک شهیر یونانی در چهارصد سال پیش از میلاد مسیح حجامت را در درمان بیماری ها تجویز می کرده است و به موارد استفاده و منع استفاده آن اشاره نموده است.

در کشور های اروپایی حجامت مورد توجه ویژه دانشمندان قرار گرفته و تحقیقات قابل توجهی پیرامون آن صورت گرفته است. کشور آلمان و انگلیس از آن جمله اند . در ایالات متحده آمریکا اخیرا حجامت مورد توجه قرار گرفته است. دکتر یوهان آبله آلمانی دو جلد کتاب پیرامون حجامت تالیف و منتشر کرده است که به فارسی هم ترجمه شده است . کتاب دیگری که در ایت زمینه نوشته شده و به فارسی هم ترجمه شده است کتابی با عنوان حجامت درمانی است که به دست دکتر ایلکی چرالی در آمریکا منتشر شده است.دکتر عبدالجواد الحاوی در کشور مصر تحقیقات کاربردی پیرامون حجامت انجام داده و منتشر ساخته است. یک گروه پزشکی با هدایت علامه شیخو یک کارگاه پژوهشی را در سوریه شروع کرده اند و نتایج آن را در کتاب دواءالعجیب منتشر ساخته اند.

پروفسور یوهان آبله : « مطالعات ما در آلمان نشان میدهد 75% بیماری های بشر به وسیله درمان های طبیعی از جمله حجامت قابل علاج است. در مطبی که حجامت صورت نگیرد، اصلا درمانی اتفاق نیافتاده است.»

در جاي ديگر ميگويد : « پزشكي كه با اثرات و كاربرد بادكش و حجامت در درمان بيماري هاي گوناگون آشناست، در برخورد با هر نوع بيماري بدون ترديد، ابتدا در انديشه انجام حجامت است و بعد درمان هاي ديگر، زيرل در عمل و شرايط امروزي ثابت شده است كه بادكش و حجامت آسان ترين و سريع ترين روش درمان است.

در کتاب حجامت داروی عجیب قرن 20 (چاپ مصر) میخوانیم که صدها مورد بیماری لاعلاج و صعب العلاج با مدارک مستند علمی و آزمایشگاهی معرفی شده اند که به وسیله حجامت درمان کامل شده اند.

جایگاه حجامت در اسلام :

حجامت جزء احکام امضایی اسلام است و رسول اکرم (ص) می فرمایند: در شب معراج زملنیکه به آسمان هفتم صعود کردم هیچ یک از ملائک از من گذر نکرد مگر اینکه گفتند یا محمد حجامت کن و امتت را به حجامت امر کن .

در این حدیث پیامبر اسلام (ص) فضایی که از شرایط حاکم بر آسمان هفتم می فرماید فوق العاده حائز اهمیت است و این نشان دهنده عظمت و نقش مهم حجامت است و برای کسانی که اندک اعتقادی به وحی و الهام و مقامات معنوی دارند و از حداقل درک مفاهیم اعتقادی برخوردارند تنها همین حدیث کفایت می کند که اهمیت این سنت الهی را درک نموده و به آن توجه نمایند.

رسول گرامی اسلام (ص) فرموده اند : « آنقدر جبرئیل (ع) پیرامون حجامت به من توصیه و تاکید کرد که فکر کردم مبادا واجب باشد»( بحار الانوار ج 62 ص 126)

امام رضا (ع) : همگان ، مرد و زن ، در روز هفتم حزیران باید حجامت کنند و اگر نتوانستند تا 14 حزیران قضای ان را به جا بیاورند.

ملا حسین فیض کاشانی : اگر در شهری حجام وجود نداشت، بر تمام مسلمانان واجب کفایی است که حجامت را یاد بگیرند.( مهجه البیضا ج 1 ص 47)

علامه حسن زاده آملی : در مدینه فاضله ای که امام زمان (ع) تشکیل می دهند، ده رکن اساسی احیا خواهد شد که بی شک یکی از انها حجامت است.

مراجع محترم تقلید، نسبت به حجامت احکام مساعد صادر کرده اند . حجامت در تاریخ اسلام آنقدر کاربرد گسترده ای داشته است که فقها در طول تاریخ، جوانب آن را بررسی کرده و فتاوای متعددی را در خصوص حجامت صادر کرده اند.

بیش از ششصد حدیث در زمینه تاکید بر حجامت و ذکر فوائد آن در کتب مختلف اهل تشیع و اهل سنت ذکر شده است که در مباحث آینده به صورت موضوعی مطرح خواهند شد.

شورای نگهبان قانون اساسی بخشنامه های صادر شده علیه حجامت را خلاف شرع دانسته اند.

جایگاه حجامت در ایران :

در کشور ما نیز حجامت سابقه ای دیرینه دارد و شواهد نشان می دهد که قبل از ظهور اسلام نیز حجامت توسط اطباء و حکماء مورد استفاده قرار می گرفته است. در تاریخ آورده اند که بهرام گور-از پادشاهان ساسانی- برای درمان بیماری خود از حجامت استفاده کرده است . همچنین شواهد تاریخی نشان می دهد که حجامت به همراه طب سنتی در دانشگاه جندی شاپور تدریس می شده است.

دانشمندان و اطباء شهیر ایران زمین، نظیر ابوعلی سینا، جرجانی، رازی و بسیاری دیگر، جملگی به طور وسیعی از حجامت در درمان بیماری خود بهره برده اند و در کتب معتبر خویش این روش را به کرات تجویز کرده اند.

طی قرون متوالی، حجامت جزو فرهنگ ملی-مذهبی مردم این سرزمین بوده است، بطوری که در گذشته، همه ساله مردم در فصل بهار، کودکان و میان سالان خویش را حجامت نموده و اصطلاحاً این مراسم را«عید خون» می نامیده اند و معتقد بوده اند که از این طریق فضولات و سموم از بدن دفع شده و سلامت فرد تضمین می شود.

دکتر یاکوپ پولاک – پزشک دربار ناصرالدین شاه قاجار- ئذ کتاب خاطرات خود، که با نام ایران و ایرانیان به چاپ رسیده است می نویسد :

«تقریبا بین دو استخوان کتف تمام ایرانیان، شیار هایی به چشم می خورد؛ ابتدا خیال می کردم که اینها جای ضربه های چوب باشد، تا اینکه دیدم ضربه های چوب را فقط بر کف پا می زنند و از این لحظه متوجه اثر حجامت شدم. جریان حجامت کردن در سراسر مشرق زمین یکسان است و همان است که در مصر قدیم رایج بوده است. به خصوص اغلب حجامت را در مورد کودکان به کار می برند.»

این روند تا سال 1334 هجری شمسی ادامه داشته است . تا اینکه در این سال با دخالت بیگانگان و تحت عنوان اجرای قانون نظارت بر درمان، مبارزه وسیعی علیه حجامت آغاز شد. به این ترتیب این سنت الهی پرسابقه، در روند رفتار های درمانی ایرانیان،بسیار کم فروغ شد.در این باره دکتر کوثری و دکتر نورالحکما نقل میکنند که: « ما به اتفاق سه نفر از دوستان دیگر به عنوان اولین گروهی متخصصی بودیم که به کشور فرانسه اعزام شدیم.ایشان در باره نحوه فارغ التحصیلی و امضای دیپلم فارغ التحصیلی می گویند که برای این کار از ما تعهد گرفتند که به محض ورود به ایران حجامت کردن و خوردن سرکه را ممنوع کنید . ما تعهد دادیم و گواهینامه ما امضا شد»

بی مهری نسبت به حجامت و طب سنتی ایران ادامه داشت تا اینکه در سال 1364 در جمعی از پزشکان که به منظور احیای فرهنگ طب سنتی اسلامی گرد هم آمده بودند حجامت مطرح و مورد توجه قرار گرفت و در سال 1369 در قالب موسسه تحقیقات حجامت ایران به ثبت رسید و در سال 1377 همکاری وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی با موسسه شروع شد و در سال 1380 بخشنامه های صادر شده خلاف حجامت توسط دیوان عدالت اداری و بر اساس رای شورای نگهبان قانون اساسی ابطال گردید.علیرغم تبلیغات سوء علیه حجامت و عدم وجود فرهنگ مناسب کاربرد حجامت در درمان در سال 82 در ایران چهار میلیون حجامت انجام گرفته است و این رقم نشان می دهد که کارایی حجامت در درمان توانسته است موانع فرهنگی و تبلیغی موجود را پشت سر بگذارد.

و چه خوب است یادی بکنیم از استاد گرانقدر، حکیم فرزانه، حضرت استاد خیر اندیش که در راه احیاس حجامت و طب سنتی اسلامی زحمات، سختی ها و رنج بسیار تحمل کرده و روزهای سخت زندان را به جان خریده اند. امید است که در این راه بیش از پیش موفق باشند و از اجر اخروی این عمل بهره مند گردند.

جایگاه قانونی حجامت :

انجام حجامت در مراکز و کلینیک های پژوهشی مورد تایید موسسه تحقیقات حجامت ایران و توسط پزشکان آموزش دیده و دارای گواهینامه حجامت از سوی وزارت بهداشت به طور رسمی پذیرفته شده است. حجامت توسط افراد غیر پزشک ممنوع است. وزیر محترم بهداشت در مرداد ماه 1382 اعلام نمود که : « ما طبق قانون حق نداریم مانع انجام حجامت در کشور باشیم»

سازمان انتقال خون نیز در یک آگهی رسمی در روزنامه جام جم مورخ سه شنبه 25 شهریور 1382 اعلام کرد :

« بر اساس دستورالعمل معاون سلامت وزارت بهداشت و درمان، انجام حجامت، ضمن رعایت استاندارد های مصوب مراکز درمانی، مجاز خواهد بود.»

معاونت سلامت وزارت بهداشت در سال 86 اعلان کرد : « حجامت نوعی روش درمانی محسوب می شود و پزشک برای تاثیر پذیری بیشتر درمان،نسبت به انتخاب شیوه های درمان مختار است و بر اساس قوانین موجود کشوری می توان از حجامت، با رعایت همه جوانب به عنوان یک روش درمانی استفاده کرد»

شوراي نگهبان قانون اساسي در سوم تير سال 1380 و ديوان عدالت اداري در هفدهم تير سال 1380 كليه مصوبات و بخش نامه هاي وزارت بهداشت و درمان و آوزش پزشكي مبني بر ممنوعيت حجامت را در به دليل مغايرت با شرع ابطال نمود.